Nakit akış tablosu nasıl okunur? Serbest nakit akışı

Öne çıkanlar: Nakit akış tablosu, bir dönemde şirketin kasasına giren ve çıkan nakdi üç başlıkta gösterir: işletme, yatırım ve finansman faaliyetleri. Kâr ile nakit aynı şey değildir; tahakkuk esası, işletme sermayesi ve enflasyon muhasebesi ikisini birbirinden ayırabilir. Serbest nakit akışı, faaliyetlerin yatırım harcamalarından sonra ne kadar nakit bıraktığına dair yaygın bir ölçüdür.

Varlık ve kaynakların bir tarihteki fotoğrafını bilanço nasıl okunur, dönem kârının oluşumunu gelir tablosu nasıl okunur rehberlerinde ele almıştık. Bu yazı üçüncü temel tabloya, yani nakdin nereden gelip nereye gittiğine odaklanır.

Üç faaliyet başlığı

Nakit akış tablosu, Türkiye’de TMS 7 (Türkiye Muhasebe Standardı 7) çerçevesinde hazırlanır ve nakit hareketlerini kaynağına göre ayırır.

• İşletme faaliyetleri: Şirketin asıl işinden doğan nakit akışlarıdır; müşteriden tahsilat, tedarikçiye ve çalışana ödeme, ödenen vergiler bu bölümdedir. Çoğu şirket bu bölümü “dolaylı yöntemle” sunar: mevcut uygulamada net kârdan başlar, nakit hareketi yaratmayan kalemleri ve işletme sermayesindeki değişimi düzelterek nakde ulaşır.
• Yatırım faaliyetleri: Maddi ve maddi olmayan duran varlık alımları ile satışları, iştirak alımları ve finansal yatırımlar burada yer alır. Büyüyen bir şirkette bu bölümün eksi olması olağandır.
• Finansman faaliyetleri: Kredi kullanımı ve geri ödemesi, sermaye artırımı, ödenen temettü ve pay geri alımları bu başlıktadır.

Mevcut standart, ödenen faiz, alınan faiz ve temettüler ile ödenen temettülerin hangi bölümde gösterileceği konusunda şirkete seçim hakkı tanır; örneğin ödenen temettü finansman yerine işletme faaliyetlerinde de gösterilebilir. 1 Ocak 2027 ve sonrasında başlayan dönemlerde uygulanacak TFRS 18 (Finansal Tablolarda Sunum ve Açıklama) ile TMS 7’de yapılan değişiklikler bu seçimi büyük ölçüde kaldırır: ödenen temettü finansmanda; ana faaliyeti yatırım veya müşteri finansmanı olmayan şirketlerde ödenen faiz finansmanda, alınan faiz ve temettü yatırım faaliyetlerinde gösterilir. Karşılaştırma yaparken uygulanan kurala ve sınıflandırmaya dipnotlardan bakmak gerekir.

Kâr neden nakitle aynı değildir?

Gelir tablosu tahakkuk esasına göre hazırlanır: satış geliri, para tahsil edildiğinde değil, mal veya hizmet teslim edildiğinde kaydedilir. Gider de ödendiği anda değil, ait olduğu dönemde kaydedilir. Bu yüzden kâr ile nakit arasında zamanlama farkı oluşur.

• Nakit dışı giderler: Amortisman ve itfa payları kârı azaltır ama o dönemde kasadan para çıkmaz; dolaylı yöntemde net kâra geri eklenir.
• İşletme sermayesi: Ticari alacak ve stoklardaki artış nakdi bağlar, ticari borçlardaki artış ise nakdi şirkette tutar. Hızlı büyüyen ve vadeli satış yapan bir şirket kâr açıklarken nakit sıkıntısı yaşayabilir.
• Değerleme kazançları: Gerçeğe uygun değer artışları veya kur farkları kâra yansıyabilir ama nakit girişi doğurmayabilir.

Varsayımsal örnek

Aşağıdaki rakamlar tamamen varsayımsaldır ve gerçek bir şirkete ait değildir. Bir şirketin dönem net kârı 100 milyon TL olsun; bu kârın içinde 25 milyon TL net parasal pozisyon kazancı (enflasyon muhasebesinden doğan, nakit dışı bir kazanç; aşağıda açıklanıyor) bulunsun.

• Net kâr: 100 milyon TL
• Amortisman (geri eklenir): +30 milyon TL
• Net parasal pozisyon kazancı (nakit değildir, çıkarılır): −25 milyon TL
• Ticari alacak artışı: −50 milyon TL; stok artışı: −20 milyon TL; ticari borç artışı: +15 milyon TL
• İşletme faaliyetlerinden nakit: 100 + 30 − 25 − 50 − 20 + 15 = 50 milyon TL
• Maddi duran varlık alımı (yatırım harcaması): −35 milyon TL
• Kredi geri ödemesi −20 milyon TL ve ödenen temettü −10 milyon TL ile finansman faaliyetleri: −30 milyon TL
• Dönemin net nakit değişimi: 50 − 35 − 30 = −15 milyon TL

Örnekte şirket 100 milyon TL kâr açıklamasına rağmen dönemi nakit azalışıyla kapatır. Kâr ile işletme nakdi arasındaki 50 milyon TL’lik farkın başlıca kaynağı, alacak ve stoklara bağlanan nakit ile parasal kazançtır; yatırım ve finansman ödemeleri dönemi eksiye taşır.

Serbest nakit akışı

Serbest nakit akışı (SNA; İngilizce free cash flow), en yaygın kullanımıyla işletme faaliyetlerinden nakit eksi yatırım harcamalarıdır. Yukarıdaki örnekte 50 − 35 = 15 milyon TL olur. Bu tutar, şirketin borç ödemesi, temettü dağıtması veya nakit biriktirmesi için faaliyetlerden kalan payı gösterir.

SNA’nın standart bir muhasebe tanımı yoktur. Bazı şirketler kira ödemelerini, ödenen faizi veya yalnızca mevcut kapasiteyi korumaya yönelik “bakım” yatırımlarını hesaba katarak farklı tanımlar kullanır. Şirketin açıkladığı SNA’nın tanımını okumak gerekir. Tek bir dönemin SNA’sı da yanıltıcı olabilir; yatırım dönemlerinde negatif SNA her zaman zayıflık anlamına gelmez, birkaç yıllık seriye bakmak daha bilgilendiricidir.

TMS 29 döneminde nakit akışı

Enflasyon muhasebesi uygulandığında gelir tablosunda “net parasal pozisyon kazancı veya kaybı” adlı bir kalem yer alır. Bu kalem, enflasyonun parasal varlık ve borçların satın alma gücü üzerindeki etkisini yansıtır; kasaya giren ya da çıkan bir nakit değildir. Bu nedenle nakit akış tablosunda düzeltme olarak ele alınır. Kârın önemli bir bölümü parasal kazançtan geliyorsa, işletme faaliyetlerinden nakit ile net kâr arasındaki fark açılabilir.

Ayrıca tablodaki tutarlar raporlama dönemi sonunun satın alma gücüne göre düzeltildiği için önceki dönem rakamları da yeniden ifade edilir. Ayrıntılı etkiler için TMS 29 enflasyon muhasebesi yazısına bakabilirsiniz.

Dikkat edilecekler ve riskler

• Tek dönemlik nakit akışı mevsimsellikten ve tahsilat zamanlamasından etkilenir. Ara dönem tablolar kümülatif sunulduğundan çeyreklik tutar için önceki ara dönemin kümülatif tutarı çıkarılır; enflasyon muhasebesinde iki tutarın aynı tarihin satın alma gücüyle ifade edilmesine dikkat edilmelidir.
• İşletme nakdi, alacakların faktoring ile satılması veya tedarikçi ödemelerinin geciktirilmesi gibi yollarla geçici olarak yükseltilebilir; dipnotlar ve işletme sermayesi kalemleri birlikte okunmalıdır.
• Finansman bölümündeki borçlanma girişi faaliyetten gelen nakit değildir. Borç yükünü değerlendirmek için net borç / FAVÖK (faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr) gibi oranlarla birlikte bakmak yararlı olur.
• Bankalar ve sigorta şirketlerinde nakit akış tablosunun yapısı farklıdır; sanayi şirketleri için kullanılan yorumlar doğrudan uygulanamaz.

Nakit akış tablosu, kârın ne kadarının gerçekten nakde dönüştüğünü gösterdiği için bilanço ve gelir tablosunun tamamlayıcısıdır; tek başına değil, diğer tablolarla birlikte okunduğunda anlam kazanır. Bu içerik yatırım önerisi değildir.