Ons altın ile gram altın farkı neden oluşur? Kur ve birim hesabı

Öne çıkanlar: Ons altın ile gram altın farkı, altının uluslararası piyasada çoğunlukla ABD doları/ons, Türkiye’de ise yaygın olarak Türk lirası/gram üzerinden fiyatlanmasından doğar. Bir troy ons 31,1034768 gramdır; bu nedenle gram altının TL fiyatı yaklaşık olarak ons fiyatı ile dolar/TL kurunun çarpımının bu sayıya bölünmesiyle bulunur. Hesapta iki değişken olduğu için ons fiyatı düşerken kur yükselirse gram altın daha az düşebilir, yatay kalabilir ya da yükselebilir.

İki fiyat, iki birim

Kıymetli madenlerde kullanılan ons, troy ons olarak adlandırılır. ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü’nün (NIST) kıymetli maden satışları için yayımladığı dönüşüm tablosuna göre 1 troy ons 31,1034768 gramdır; ters yönde 1 gram yaklaşık 0,03215 troy onsa karşılık gelir.

Türkiye’de kıymetli madenler için borsa piyasası Borsa İstanbul bünyesindeki Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası’dır. Borsa İstanbul’un piyasa sayfasına göre bu piyasada işlem gören standart işlenmemiş altın, saflığı binde 995 ve üzeri olan bar ya da külçedir. Borsa İstanbul’un 2015 verileriyle hazırlanmış piyasa kılavuzuna göre ise bu yapının altındaki Kıymetli Madenler Piyasası’nda işlemler TL/kg, ABD doları/ons ve avro/ons üzerinden yapılır. Böylece aynı ürün hem dolar/ons hem TL/kg üzerinden fiyatlanabilir; perakendede yaygın TL/gram fiyatı, bu birimler arasındaki kur ve ağırlık dönüşümüne dayanır.

Hesap: gram altın nasıl türetilir?

Saflık, işçilik ve alış-satış farkı göz ardı edildiğinde temel ilişki şöyledir:

• Gram altın (TL) ≈ ons fiyatı (ABD doları) × dolar/TL kuru ÷ 31,1035 (31,1034768’in yuvarlanmış hâli)

Bu ilişkinin pratik sonucu, yüzde değişimlerin toplanmayıp değişim çarpanları üzerinden çarpılmasıdır: (1 + gram değişimi) = (1 + ons değişimi) × (1 + kur değişimi). Kur sabitken ons yüzde kaç değişirse gram da aynı oranda değişir; kur hareket ettiğinde ise iki fiyat ayrışır.

Varsayımsal örnek

Aşağıdaki rakamlar gerçek piyasa fiyatları değildir, yalnızca hesabı göstermek için seçilmiştir. Ons fiyatı 1.000 dolar, dolar/TL kuru 30 olsun. Gram altın 1.000 × 30 ÷ 31,1035 ≈ 964,52 TL olur.

• Ons %10 düşer, kur %10 yükselir: 900 × 33 ÷ 31,1035 ≈ 954,88 TL. Ons %10 gerilerken gram yalnızca %1 düşer.
• Ons sabit, kur %20 yükselir: 1.000 × 36 ÷ 31,1035 ≈ 1.157,43 TL. Ons tarafında değişim olmadan gram %20 artar.
• Ons yarıya iner, kur %50 yükselir: 500 × 45 ÷ 31,1035 ≈ 723,39 TL. Ons %50 düşerken gram %25 düşer.

Hesaplar tarafımızca yapılmıştır. Örnekler fiyat tahmini değildir; yalnızca kurun gram fiyatı ons fiyatından nasıl ayırdığını gösterir.

Ayrışmanın diğer nedenleri

Formül yaklaşık bir sonuç verir. Piyasada görülen gram fiyatı ile hesaplanan değer arasında farklar oluşabilir:

• Saflık ve ürün türü: Külçe, gram ve takı ürünlerinde saflık, işçilik ve üretim maliyeti farklıdır.
• Alış-satış farkı: Kuyumcu, banka ve aracı kurumların alış ve satış fiyatları arasında fark bulunur; tek bir “gram fiyatı” yoktur.
• Fiyatın oluştuğu yer ve zaman: Uluslararası referans fiyatlar ile yurt içinde banka ve kuyumcuların uyguladığı fiyatlar farklı zamanlarda güncellenebilir ve farklı arz-talep koşullarını yansıtabilir.

Banka altın hesapları ve mevduat sigortası

Bankalardaki altın hesaplarının TL karşılığı da, gram altın gibi, altın fiyatı ve kurdaki değişimden birlikte etkilenir. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na (TMSF) göre kıymetli maden cinsinden mevduat, TL ve döviz mevduatıyla birlikte kişi başına belirlenen tutara kadar sigorta kapsamındadır (2026 için her bankada 1.200.000 TL; tutar her yıl güncellenir, güncel değer TMSF’den kontrol edilir). Sigorta ödemesi yalnızca faaliyet izni kaldırılan bir bankada söz konusu olur ve TL olarak yapılır. Altın hesabının TL karşılığı bulunurken bankanın faaliyet izninin kaldırıldığı günkü İstanbul Altın Borsası seans kapanış fiyatı ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) döviz alış kuru kullanılır. İstanbul Altın Borsası’nın tüzel kişiliği 2013’te sona ermiş, kıymetli maden işlemleri Borsa İstanbul bünyesine geçmiştir.

Yorumlama: hangi fiyat neyi anlatır?

Ons fiyatı altının küresel değerini, gram fiyatı ise bunun TL’ye çevrilmiş hâlini gösterir. Gram altındaki değişimin ne kadarının altının kendisinden, ne kadarının kurdan geldiğini ayırmak için iki fiyat birlikte izlenir. Kur etkisinin şirketler ve hisseler üzerindeki genel çerçevesi faiz, enflasyon ve kur rehberinde ele alınmıştır.

Altına fiziki ürünlerin yanı sıra fonlar aracılığıyla da erişilebilir; fonların yapısı yatırım fonu nedir ve ETF (borsa yatırım fonu) ve endeks fonu rehberlerinde anlatılmıştır. Tek bir varlığa yoğunlaşmanın riskleri portföy çeşitlendirme yazısındadır.

Dikkat edilecekler ve riskler

• Altın fiyatı ile döviz kuru birbirinden bağımsız hareket etmeyebilir; tek değişkenli senaryolar gerçek piyasayı basitleştirir.
• TL bazlı yükseliş, dolar bazında değer kaybını gizleyebilir; getiri karşılaştırmasında hangi para biriminin esas alındığı belirtilmelidir.
• Fiziki altında saklama, sigorta ve alış-satış farkı gibi maliyetler, hesaplanan teorik fiyatla elde edilen tutar arasında fark yaratır.
• Güncel fiyat ve kur için Borsa İstanbul ve TCMB gibi resmî kaynaklar esas alınır.

Ons ile gram altın arasındaki fark, gram fiyatının ons fiyatı ile döviz kurundan türetilmesinden doğar; bu nedenle iki fiyat birlikte okunur. Kur sabitken iki fiyat aynı yönde ve aynı oranda hareket eder; kur değiştiğinde gram altın, ons fiyatından belirgin biçimde farklı bir değişim gösterebilir.

Kaynaklar

• NIST Office of Weights and Measures, Conversion Factors for Precious Metal Sales (rev. 3/2015).
• Borsa İstanbul, Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası sayfaları (standart altın tanımı; İstanbul Altın Borsası’ndan Borsa İstanbul’a geçiş, 2013) ve Kıymetli Madenler ve Taşlar Piyasası kılavuzu (verileri 2015 yılına ait; işlem birimleri).
• TMSF, Mevduat Sigortacılığı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (erişim 6 Ekim 2026).

Bu içerik yatırım önerisi değildir.