Akaryakıt fiyatı nasıl oluşur? Ürün maliyeti, vergi ve marjlar

Öne çıkanlar: Akaryakıt fiyatı dört ana katmandan ve ulusal petrol stoku için eklenen küçük bir gelir payından oluşur: ürün maliyeti, dağıtım zincirinin marjları, litre başına tutar olarak alınan özel tüketim vergisi (ÖTV) ve katma değer vergisi (KDV). Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) verisine göre Aralık 2025’te İstanbul Avrupa Yakası’nda 95 oktan benzinin ortalama litre fiyatı 53,021 TL’ydi; bunun %40,67’si ürün maliyeti, %42,94’ü vergi ve gelir payı, %16,39’u şirketlerin brüt marjıydı. Bu yapı nedeniyle ürün maliyetindeki yüzde değişim pompaya daha düşük bir yüzdeyle yansır.

Pompa fiyatının katmanları

EPDK her ay yayımladığı Petrol ve LPG Piyasası Fiyatlandırma Raporu’nda benzin ve motorinin fiyat oluşumunu, gösterge niteliğinde İstanbul Avrupa Yakası için ayrıştırır. Rapordaki kalemler şöyle okunur:

• Ürün maliyeti: EPDK bu kalemi, Akdeniz piyasasında benzin ve motorin için oluşan günlük fiyatların ortalamasından hesaplar; dolar fiyatı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) gösterge kuruyla TL’ye, ürün yoğunluğuyla litreye çevrilir. Rafine ürün fiyatı ham petrol fiyatından farklı yönde de hareket edebilir; aradaki fark rafineri marjı olarak adlandırılır.
• Toptancı marjı: Rafineri ya da dağıtıcının ürün fiyatının üstüne litre başına eklediği tutardır; Kasım 2025’te 1,089 TL, Aralık 2025’te 1,260 TL’ydi.
• Dağıtıcı ve bayi marjı: Ürünün tedarikinden pompada satışına kadar oluşan maliyetleri ve kâr payını karşılayan tutardır.
• Gelir payı: Ulusal petrol stokunun bir bölümünü finanse etmek için litre fiyatına eklenen küçük tutardır; 2025 için 0,0364 TL olarak belirlenmişti. EPDK bu tutarı vergiyle birlikte gösterir.
• ÖTV: 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’na ekli (I) sayılı listede akaryakıtın vergisi oran olarak değil, litre başına TL tutar olarak tanımlanır. Bu tutarlar kanun gereği ocak ve temmuzda üretici fiyat endeksindeki değişimle kendiliğinden güncellenir; Cumhurbaşkanı kararla tutarları değiştirebilir ya da güncellemeyi uygulamayabilir.
• KDV: Genel oran %20’dir (7 Temmuz 2023 tarihli Resmî Gazete, 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı). EPDK raporu da akaryakıt için KDV oranını %20 olarak gösterir.

Aralık 2025’te 95 oktan benzinin litre fiyatı şu kalemlerden oluştu: ürün maliyeti 21,564 TL, toptancı marjı 1,260 TL, gelir payı 0,0364 TL, dağıtıcı ve bayi marjı 7,429 TL, toplam vergi 22,732 TL. Toplam verginin yaklaşık 8,837 TL’si KDV, kalan yaklaşık 13,895 TL’si ÖTV’dir. Bu ayrım EPDK tablosundan tarafımızca hesaplanmıştır ve raporun o ay için verdiği 13,8642–14,8277 TL’lik ÖTV aralığıyla uyumludur.

Petroldeki değişim pompaya neden aynı oranda yansımaz?

ÖTV oran değil, litre başına belirli bir tutardır (maktu); marjlar da litre başına oluşur ve aydan aya değişebilir. Bu nedenle ürün maliyetindeki değişim, nihai fiyatın yalnızca bir bölümünü etkiler. KDV ise ÖTV dâhil, KDV hariç fiyatın tamamı üzerinden oranla hesaplandığı için yüzde değişimi ne büyütür ne küçültür.

Varsayımsal örnek

Aralık 2025 yapısı esas alınsın ve ürün maliyetinin bir anda yarıya indiği varsayılsın; ÖTV tutarı ve marjlar sabit, KDV %20 kalsın. KDV hariç fiyat 44,184 TL’den 33,402 TL’ye, KDV dâhil fiyat 53,021 TL’den yaklaşık 40,08 TL’ye iner. Ürün maliyeti %50 düşerken pompa fiyatı yaklaşık %24,4 düşer. Aynı yapıda ürün maliyeti %10 artsaydı pompa fiyatı yaklaşık %4,9 artardı. Hesap tarafımızca yapılmıştır; gerçekte marjlar ve vergi tutarları da değişebilir.

Payların değişmesi: ürün maliyeti ve ÖTV ayarlamaları

EPDK’nın Ağustos 2026 raporu farklı bir yapı gösterir: 95 oktan benzinin ortalama litre fiyatı 70,686 TL’dir; fiyatın %58,02’si ürün maliyeti, %25,62’si vergi ve gelir payı, %16,36’sı brüt marjdır. Vergi payındaki düşüşün iki ana nedeni vardır. Birincisi, ürün maliyetinin yükselmesidir; litre başına tutar olarak alınan ÖTV, artan fiyat içinde daha küçük bir pay tutar. İkincisi, kamuoyunda “eşel mobil” olarak bilinen sistemle ÖTV’nin indirilmesidir. 10995 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (Resmî Gazete, 5 Mart 2026) rafineri fiyatındaki artışların bir kısmının ÖTV indirimiyle karşılanmasını öngördü; 11488 sayılı karar (3 Temmuz 2026) artışın ÖTV’yle karşılanan bölümünün oranını kademeli düşürdü ve sistemi 1 Ekim 2026’da sona erdirdi. Motorin ise 12 Ağustos 2026 tarihli 11606 sayılı kararla bu sistemin dışına çıkarıldı. EPDK’nın Ağustos 2026 raporuna göre benzinin aylık ortalama ÖTV’si litre başına yaklaşık 6,28 TL’ydi.

Tarihli not (Ekim 2026 itibarıyla): 11822 sayılı karara göre 95 oktan benzinin ÖTV’si 31 Ekim 2026’ya kadar litre başına 7,90 TL’dir; kasımda 11,36 TL’ye, 1 Aralık 2026’dan itibaren 14,8277 TL’ye yükselir. 11606 sayılı karara göre motorinin ÖTV’si Ekim 2026’da litre başına 6,00 TL’dir ve kademeli artışla 1 Ocak 2027’den itibaren 13,9006 TL’ye ulaşır. Tutarlar değişebilir; güncel tutar için Resmî Gazete esas alınır.

Şirketler açısından ne anlama gelir?

Fiyat yapısının vergi dışındaki katmanları farklı şirket gruplarının gelirine karşılık gelir. Rafineri şirketinin geliri ürün maliyeti ve toptancı marjı katmanlarındadır; kârlılığı ham petrol ile rafine ürün arasındaki farka, yani rafineri marjına bağlıdır. Bu marj, EPDK tablosundaki şirket brüt marjından (toptancı ile dağıtıcı ve bayi marjları) farklı bir kavramdır. Dağıtım şirketleri ve istasyonlar ise litre başına marj ve satış hacmiyle çalışır. Hava yolu ve lojistik gibi yakıt tüketen sektörlerde yakıt, gider tarafının büyük kalemlerindendir. Sektöre özgü göstergeler enerji şirketleri nasıl analiz edilir yazısında, hava yolu şirketlerinde yakıtın rolü Türk Hava Yolları (THY) incelemesinde ele alınmıştır.

TCMB’nin 2026-II Enflasyon Raporu’na göre petrol fiyatları enflasyonu doğrudan akaryakıt fiyatları üzerinden, dolaylı olarak da ulaştırma ve diğer girdi maliyetleri yoluyla etkiler; makro çerçeve faiz, enflasyon ve kur rehberindedir.

Dikkat edilecekler ve riskler

• EPDK verileri İstanbul Avrupa Yakası’nın aylık ortalamasıdır; il, dağıtım şirketi ve istasyona göre fiyatlar farklılaşabilir.
• ÖTV tutarları kararla ve ocak/temmuz güncellemeleriyle değişebilir.
• Ürün maliyeti ham petrol fiyatı kadar rafineri marjına ve döviz kuruna da bağlıdır; petrol düşerken kur yükselirse etki sınırlı kalabilir.
• Payların yüzdesi tek başına marjın yükseldiği ya da düştüğü anlamına gelmez; litre başına tutarlarla birlikte okunur.

Pompa fiyatı; ürün maliyeti, litre başına oluşan ÖTV ve marjlar ile KDV’den oluşur; bu nedenle petrol fiyatındaki yüzde değişimi daha düşük bir yüzdeyle yansıtır. Fiyat değişimleri yorumlanırken ürün maliyeti, vergi kararları ve kur birlikte değerlendirilir.

Kaynaklar

• EPDK, Petrol ve LPG Piyasası Fiyatlandırma Raporu, Aralık 2025 (Tablo-1, Tanımlar).
• EPDK, Petrol ve LPG Piyasası Fiyatlandırma Raporu, Ağustos 2026 (Tablo-1, Tanımlar).
• 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu, madde 12 ve (I) sayılı liste.
• Cumhurbaşkanı Kararı 7346, Resmî Gazete 7 Temmuz 2023, Sayı 32241 (KDV oranları).
• Cumhurbaşkanı Kararı 10995, Resmî Gazete 5 Mart 2026, Sayı 33187.
• Cumhurbaşkanı Kararı 11488, Resmî Gazete 3 Temmuz 2026, Sayı 33299 (Mükerrer).
• Cumhurbaşkanı Kararı 11606 (12 Ağustos 2026), Resmî Gazete 13 Ağustos 2026, Sayı 33339.
• Cumhurbaşkanı Kararı 11822 (30 Eylül 2026), Resmî Gazete 1 Ekim 2026, Sayı 33387.
• TCMB, Enflasyon Raporu 2026-II, Kutu 2.4.

Bu içerik yatırım önerisi değildir.