Hareketli ortalama nedir? Basit ve üssel ortalama farkı

Öne çıkanlar: Hareketli ortalama, belirli sayıda dönemin fiyat ortalamasını her yeni dönemde güncelleyerek fiyat serisini yumuşatır. Basit ortalama tüm dönemlere eşit ağırlık verir, üssel ortalama son fiyatlara daha fazla ağırlık verir. Geçmiş veriye dayandığı için her iki tür de fiyatın gerisinden gelir.

Hareketli ortalamaya teknik analiz nedir rehberinde temel kavramlardan biri olarak kısaca değinmiştik. Bu yazı hesaplama yöntemlerini, periyot seçimini, kesişimlerin nasıl yorumlandığını ve göstergenin yapısal gecikmesini ayrıntılı biçimde ele alır.

Basit ve üssel hareketli ortalama

Basit hareketli ortalama (BHO; İngilizce SMA): Seçilen dönem sayısındaki kapanış fiyatları toplanır ve dönem sayısına bölünür. Yeni bir dönem eklendiğinde en eski dönem hesaptan çıkar; ortalama bu yüzden “hareket eder”. Her dönemin ağırlığı eşittir.

Üssel hareketli ortalama (ÜHO; İngilizce EMA): Son fiyatlara daha fazla, eski fiyatlara giderek azalan ağırlık verir. Yaygın kullanılan formülde ağırlık katsayısı 2 / (dönem sayısı + 1) olarak hesaplanır. Hesap şöyledir: yeni ortalama = önceki ortalama + (yeni kapanış − önceki ortalama) × katsayı. Serinin ilk değeri çoğunlukla aynı dönemin basit ortalamasıyla başlatılır.

Ağırlıklı hareketli ortalama gibi başka türler de vardır; ancak grafik platformlarında en sık karşılaşılan iki tür bunlardır. Platformların varsayılan ayarları farklı olabileceğinden kullanılan türü ve fiyat tipini (çoğunlukla kapanış) kontrol edin.

Varsayımsal hesap örneği

Aşağıdaki rakamlar tamamen varsayımsaldır ve gerçek bir paya ait değildir. Bir payın son beş günlük kapanışları sırasıyla 100, 102, 101, 104 ve 108 TL olsun.

• 5 günlük basit ortalama: (100 + 102 + 101 + 104 + 108) / 5 = 515 / 5 = 103 TL.
• Ertesi gün kapanış 110 TL olursa en eski değer (100) hesaptan çıkar: (102 + 101 + 104 + 108 + 110) / 5 = 525 / 5 = 105 TL.
• 5 günlük üssel ortalamada katsayı 2 / (5 + 1) ≈ 0,333 olur. Önceki üssel ortalamanın da 103 TL olduğunu varsayalım: 103 + (110 − 103) × 0,333 ≈ 105,33 TL.

Örnekte üssel ortalama son kapanışa biraz daha yakın kalır. Fark, fiyat hızlı değiştiğinde belirginleşir: üssel ortalama yeni harekete daha çabuk tepki verir, basit ortalama daha yavaş ama daha düzgün bir çizgi çizer.

Periyot nasıl seçilir?

Periyot, ortalamaya dahil edilen dönem sayısıdır. Kısa periyotlar (örneğin 10 veya 20 dönem) fiyata yakın seyreder ve yön değişimlerini daha erken gösterir; buna karşılık daha sık yanıltıcı hareket üretir. Uzun periyotlar (örneğin 100 veya 200 dönem) daha geniş eğilimi gösterir ama değişimi geç yansıtır.

Periyot, grafiğin zaman dilimiyle birlikte anlam kazanır. Günlük grafikte 50 dönemlik ortalama yaklaşık 50 işlem gününü, haftalık grafikte 50 haftayı kapsar. Bazı periyotların yaygın kullanılması onları “doğru” yapmaz; yalnızca daha görünür kılar. Geçmiş veride en iyi sonucu veren periyodu aramak ise aşırı uyum, yani ayarın geçmişe fazla uydurulması riskini doğurur.

Kesişimler nasıl yorumlanır?

Kesişim, iki çizginin birbirini kesmesidir ve genellikle iki biçimde izlenir.

• Fiyat ile ortalama: Fiyatın ortalamanın üstüne çıkması, ortalamanın kapsadığı dönemdeki eğilimin güçlendiğini, altına inmesi zayıfladığını işaret edebilir.
• Kısa ve uzun ortalama: Kısa periyotlu ortalamanın uzun periyotluyu yukarı kesmesi yükseliş yönlü, aşağı kesmesi düşüş yönlü bir eğilim değişimine işaret edebilir. Literatürde 50 günlük ortalamanın 200 günlüğü yukarı kesmesine “altın kesişim”, aşağı kesmesine “ölüm kesişimi” denir; bu adlar kesin bir yön anlamı taşımaz.

Yatay seyreden piyasalarda fiyat ortalamanın etrafında sık sık gidip gelir ve art arda kesişimler oluşur. Bu kesişimlerin önemli bir kısmı kalıcı bir eğilime dönüşmeyebilir. Kesişimi tek başına bir karar gerekçesi olarak değil, eğilim hakkında ek bir gözlem olarak değerlendirmek daha sağlıklıdır.

Gecikme sorunu

Hareketli ortalama yalnızca geçmiş fiyatlardan hesaplanır. Bu nedenle gecikmeli (İngilizce lagging) bir göstergedir: yön değişimi ortalamaya ancak fiyat bir süre yeni yönde ilerledikten sonra yansır. Periyot uzadıkça gecikme de artar.

Üssel ortalama gecikmeyi azaltır ama ortadan kaldırmaz; karşılığında daha fazla yanıltıcı hareket üretir. Yani hız ile güvenilirlik arasında bir denge vardır ve hiçbir ayar bu dengeyi tamamen çözmez. Ani bir haber ya da sert bir açılış boşluğu (fiyatın önceki kapanıştan belirgin biçimde farklı bir seviyede açılması) sonrasında ortalama, yeni durumu bir süre eski fiyatlarla birlikte yansıtmaya devam eder.

Dikkat edilecekler ve riskler

• Hareketli ortalama kesin sinyal üretmez; eğilim hakkında olasılığa dayalı bir fikir verebilir.
• Geçmiş performans geleceği göstermez. Geçmişte işe yaramış görünen bir kesişim ayarı, farklı piyasa koşullarında farklı sonuç verebilir.
• Gösterge şirketin kârlılığı, borçluluğu veya değerlemesi hakkında bilgi içermez; bu nedenle temel analizle birlikte okunması önerilir.
• Ortalamaya dayalı seviyeleri zarar sınırı olarak kullanmayı düşünüyorsanız emrin işleyişini zarar durdur emri rehberinden, genel çerçeveyi borsada risk yönetimi yazısından inceleyin.

Hareketli ortalama, gürültülü bir fiyat serisini okunabilir hâle getiren yararlı bir araçtır; ancak geçmişi özetler, geleceği göstermez. Bu içerik yatırım önerisi değildir.