Pay geri alım programı nedir? Şirketler kendi paylarını neden alır?

Öne çıkanlar: Pay geri alımı, bir şirketin borsada işlem gören kendi paylarını satın almasıdır. Türkiye’de halka açık şirketler bunu Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) düzenlemesine göre yapar: temel kural genel kurulun verdiği yetkidir; Mart 2025’ten bu yana SPK ilke kararı kapsamında yönetim kurulu kararıyla da geri alım yapılabilmektedir. Geri alım, ortaklara nakit aktarmanın temettüden farklı bir yoludur ve hisse başına göstergeleri değiştirir.

Şirketler neden geri alım yapar?

• Fazla nakdin ortaklara dağıtılması: Faaliyetleri için ihtiyaç duymadığı nakdi olan bir şirket, bu tutarı temettü yerine kendi paylarını geri alarak ortaklara aktarabilir. Payını satan ortak nakit alır, satmayan ortağın şirketteki oransal payı artar.
• Değerleme algısı: Yönetim, pay fiyatının şirketin değerini yansıtmadığını düşündüğünde geri alımı bir mesaj olarak kullanabilir. Bu, yönetimin görüşüdür; payın gerçekten düşük fiyatlandığının kanıtı değildir.
• Fiyat oynaklığını sınırlama: Sert piyasa dalgalanmalarında şirketler geri alımı fiyat istikrarına katkı amacıyla da gerekçelendirebilir.
• Esneklik: Temettü bir kez başlatıldığında düzenli beklenti yaratabilir; geri alım ise koşullara göre hızlandırılıp durdurulabilir.

SPK düzenlemesi ve KAP takibi

Düzenlemenin genel çerçevesi

Halka açık şirketlerin pay geri alımı, SPK’nın Geri Alınan Paylar Tebliği (II-22.1) ile düzenlenir. Tebliğin temel çerçevesi şöyledir:

• Geri alım için genel kurulun yönetim kuruluna yetki vermesi gerekir. Yönetim kurulu bir geri alım programı hazırlar; programda alınacak azami pay sayısı, süre ve kullanılacak kaynak gibi bilgiler yer alır.
• Borsada işlem gören şirketler için genel kurulun verdiği yetkinin süresi en fazla üç yıldır.
• Daha önce alınanlar dâhil, geri alınan payların nominal tutarı ödenmiş veya çıkarılmış sermayenin yüzde onunu aşamaz.
• Geri alım bedeli, kâr dağıtımına konu edilebilecek kaynakların toplamını aşamaz.
• Geri alınan paylar, kâr payı ve yeni pay alma hakkı dışında pay sahipliği hakkı vermez. Bu paylar için oy hakkı kullanılamaz ve genel kurulun toplantı nisabında dikkate alınmaz.
• Geri alınan paylar daha sonra yeniden satılabilir veya sermaye azaltımıyla iptal (itfa) edilebilir.

Güncel ilke kararları: geçici istisnalar

SPK, Tebliğ’in bazı hükümlerine ilke kararlarıyla istisna getirebilmektedir. 5 Ekim 2026 itibarıyla iki karar öne çıkar:

• 19 Mart 2025 tarihli i-SPK.22.9 sayılı ilke kararı (SPK Bülteni 2025/16): Payları borsada işlem gören şirketler ve bağlı ortaklıkları, genel kurul kararı olmadan yönetim kurulu kararıyla geri alım programı başlatabilir; karar özel durum açıklamasıyla duyurulur ve ilk genel kurulda ortakların bilgisine sunulur. Bu kapsamdaki alımlarda yüzde onluk nominal sınır uygulanmaz. Bu çerçevede geri alınan paylar, alım tarihinden itibaren 30 gün satılamaz.
• 22 Eylül 2026 tarihli i-SPK.22.9.a sayılı ilke kararı (SPK Bülteni 2026/63): i-SPK.22.9 kapsamındaki geri alımlarda, toplam bedelin kâr dağıtımına konu edilebilecek kaynaklarla sınırlı olmasına ilişkin üst sınır ikinci bir duyuruya kadar uygulanmaz.

Bu kararlar “ikinci bir duyuruya kadar” geçerli, geçici istisnalardır; Tebliğ’i kaldırmaz, yalnızca belirli hükümlerini bu kapsamdaki alımlarda uygulama dışı bırakır ve SPK tarafından değiştirilebilir. Güncel kuralı SPK bülteninden kontrol edin.

KAP’ta nasıl izlenir?

Geri alım süreci baştan sona Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) üzerinden izlenebilir. Genel izleme yöntemi için KAP nedir, nasıl takip edilir rehberine bakabilirsiniz.

• Program ve genel kurul: Yönetim kurulunun geri alım programına ilişkin kararı ve genel kurul gündemi KAP’ta yayımlanır.
• İşlem bildirimleri: Şirket, geri alım işlemlerini özel durum açıklamasıyla duyurur. Bu açıklamalarda alınan pay miktarı, işlem fiyatı ve şirketin elinde bulunan payların sermayeye oranı yer alır.
• Program sonu: Program tamamlandığında veya süresi dolduğunda toplam alınan pay, ortalama maliyet ve kullanılan kaynak açıklanır.

Bildirimleri arka arkaya okumak, programın ne kadarının kullanıldığını ve alımların hangi fiyat aralığında yoğunlaştığını gösterir.

Hisse başına kazanç ve piyasa değeri etkisi

Varsayımsal örnek

Aşağıdaki rakamlar tamamen varsayımsaldır ve gerçek bir şirkete ait değildir. Bir şirketin yıllık net kârı 500 milyon TL, pay sayısı 100 milyon adet, pay fiyatı 50 TL olsun.

• Geri alım öncesi hisse başına kazanç (HBK): 500 / 100 = 5,00 TL
• Şirket 5 milyon payı 50 TL’den geri alırsa kasadan 5 × 50 = 250 milyon TL çıkar.
• Geri alımın dönem başında yapıldığı varsayımıyla, şirketin elindeki paylar hesaptan düşüldüğünde HBK hesabında kullanılan pay sayısı 95 milyon adet olur. Net kârın değişmediği varsayımıyla HBK: 500 / 95 ≈ 5,26 TL

HBK yükselir; ancak bu, şirketin daha fazla kazandığı anlamına gelmez. Harcanan nakit artık faiz geliri üretmez, geri alım borçla finanse edilmişse faiz gideri doğar; bu etkiler net kârı azaltabilir. Kuramsal olarak şirketin değeri de harcanan nakit kadar azalır; kalan ortakların oransal payı ise artar. Piyasa değerinin pay sayısı ve fiyatla ilişkisi piyasa değeri ve halka açıklık oranı yazısında, HBK ve özkaynak kârlılığı (ROE) hesabı HBK ve ROE rehberinde ayrıntılı anlatılıyor.

Temettü ile karşılaştırma

Her iki yöntem de ortaklara nakit aktarır, ancak işleyişleri farklıdır. Temettüde tüm ortaklar paylarıyla orantılı nakit alır. Geri alımda nakdi yalnızca payını satan ortak alır; satmayan ortak nakit almaz ama şirketteki payı büyür. Temettü genel kurul kararıyla belirli bir tarihte ödenir; geri alım ise program süresine yayılır ve fiyat koşullarına göre yavaşlatılabilir. Vergilendirme de iki yöntemde farklı işleyebilir; güncel uygulamayı resmî kaynaktan kontrol etmek gerekir. Temettünün temel kavramları için temettü nedir rehberine bakabilirsiniz.

Dikkat edilecekler ve riskler

• Geri alım programının açıklanması, alımın gerçekten yapılacağı anlamına gelmez; program kısmen kullanılabilir veya hiç kullanılmayabilir.
• Şirketin değerinin üzerinde bir fiyattan yapılan geri alım, kalan ortaklar açısından değer kaybına yol açabilir.
• Borçla veya yatırım ihtiyacı varken yapılan geri alım, bilanço dayanıklılığını zayıflatabilir.
• Elde tutulan payların ileride yeniden satılması, piyasaya ek pay arzı anlamına gelebilir.
• Geri alım duyurusunu kısa vadeli fiyat beklentisinin gerekçesi olarak görmek yanıltıcı olabilir; şirketin nakit akışı ve borçluluğuyla birlikte değerlendirilmelidir.

Pay geri alımı, nakit dağıtımının bir aracıdır; etkisini anlamak için programın kaynağını, fiyatını ve şirketin finansal durumunu birlikte okumak gerekir. Bu içerik yatırım önerisi değildir.