GAAP ve düzeltilmiş EPS farkı: Beklenti ve sürpriz

Öne çıkanlar: ABD şirketleri bilanço duyurularında çoğu zaman iki ayrı hisse başına kazanç (EPS) rakamı paylaşır: ABD’de genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine (GAAP, Generally Accepted Accounting Principles) göre hesaplanan GAAP EPS ve yönetimin belirli kalemleri dışarıda bıraktığı düzeltilmiş (non-GAAP) EPS. Haberlerdeki “beklentiyi aştı” ifadesinin hangi rakama dayandığı ayrıca kontrol edilmelidir. Bu not, iki rakamın nasıl okunacağını ve ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (SEC) kurallarının neyi şart koştuğunu özetler.

Hisse başına kazancın (HBK; İngilizcesi EPS, earnings per share) temel tanımı ve hesaplanışı için HBK ve özsermaye kârlılığı rehberine bakabilirsiniz; bu yazı tanımı tekrar etmez.

GAAP EPS ve düzeltilmiş EPS nedir?

GAAP EPS, şirketin SEC’e sunduğu 10-Q ve 10-K raporlarındaki gelir tablosunda yer alan, standartlara göre hesaplanmış rakamdır. Düzeltilmiş EPS (adjusted EPS) ise yönetimin bazı gelir veya giderleri hesaba katmadığı alternatif bir ölçüdür. SEC bu tür rakamlara non-GAAP finansal ölçü der. Bunlar, GAAP’e göre hesaplanan en doğrudan karşılaştırılabilir ölçüde yer alan bazı tutarları dışarıda bırakan ya da o ölçüde yer almayan tutarları dahil eden (veya düzeltmeler yoluyla bu etkiyi yaratan) ölçülerdir.

Düzeltmelerde sık görülen kalemler şunlardır:

• Yeniden yapılanma giderleri (işten çıkarma, tesis kapatma)
• Satın almalardan doğan maddi olmayan varlıkların itfası
• Pay bazlı ödeme, yani çalışanlara hisseyle yapılan ödemelerin gideri
• Değer düşüklüğü, dava uzlaşmaları, varlık satışından doğan kâr veya zarar
• Bu düzeltmelerin vergi etkisi

Yönetimin gerekçesi genellikle ana faaliyet performansını dönemler arasında daha karşılaştırılabilir göstermektir. Ancak hangi kalemin çıkarılacağı standart değildir; iki şirketin düzeltilmiş EPS’i aynı yöntemle hesaplanmamış olabilir. Kalemlerin gelir tablosundaki yerini gelir tablosu rehberinden hatırlayabilirsiniz.

SEC kuralları: Regulation G ve uzlaştırma tablosu

SEC’in 2003 yılında getirdiği Regulation G, kamuya açıklanan her non-GAAP ölçünün yanında GAAP’e göre hesaplanan en doğrudan karşılaştırılabilir ölçünün de sunulmasını ve ikisi arasında sayısal bir uzlaştırma (reconciliation) yapılmasını ister. Yanıltıcı non-GAAP sunumu da yasaktır. SEC’e sunulan belgelere uygulanan Regulation S-K Madde 10(e) ise ek koşullar getirir: GAAP ölçü, non-GAAP ölçüyle en az eşit belirginlikte gösterilmeli ve yönetim bu ölçüyü neden yararlı bulduğunu açıklamalıdır. Önemli gelişmelerin SEC’e bildirildiği Form 8-K’nın Madde 2.02 talimatına göre bu koşullar, 8-K ile sunulan bilanço duyurularına da uygulanır.

SEC personeli bazı uygulamaları yanıltıcı bulabileceğini de belirtir. Örneğin işin yürütülmesi için gerekli, olağan ve tekrarlayan nakit faaliyet giderlerini dışarıda bırakmak yanıltıcı olabilir. 10-K ve 10-Q gibi SEC’e dosyalanan belgelerde, iki yıl içinde tekrarlanması makul olarak beklenen ya da önceki iki yılda benzeri görülen bir kalem “tekrarlanmayan”, “seyrek” veya “olağan dışı” diye nitelenemez. Bu yasak 8-K Madde 2.02 ile sunulan kazanç duyurularına doğrudan uygulanmaz; ancak Regulation G’nin yanıltıcı sunum yasağı orada da geçerlidir. Okur açısından pratik sonuç şudur: Uzlaştırma şartı sayesinde düzeltmeler, bilanço duyurusundaki uzlaştırma tablosunda tek tek görülebilir.

Seyreltilmiş EPS ve tek seferlik kalemler

Gelir tablosunda genellikle iki GAAP EPS satırı bulunur: temel (basic) ve seyreltilmiş (diluted). Seyreltilmiş EPS; çalışan opsiyonları, kısıtlı paylar ve paya dönüştürülebilir borçlanma araçları gibi ileride pay sayısını artırabilecek araçların etkisini hesaba katar. Pay bazlı ödemeyi yoğun kullanan şirketlerde iki rakam arasındaki fark büyüyebilir. Karşılaştırma yaparken hangi pay sayısının kullanıldığını kontrol etmek gerekir.

Tek seferlik kalemler her iki yönde de etkili olabilir. Bir varlık satış kazancı GAAP EPS’i yükseltebilir, büyük bir değer düşüklüğü ise düşürebilir. Bu nedenle yalnızca düzeltilmiş rakama bakmak da yalnızca GAAP rakamına bakmak da eksik bir resim verebilir.

Varsayımsal örnek: Bir şirketin GAAP seyreltilmiş EPS’i 1,00 dolar olsun. Yönetim pay başına 0,30 dolarlık yeniden yapılanma giderini, 0,25 dolarlık satın alma kaynaklı itfayı ve 0,15 dolarlık pay bazlı ödeme giderini geri ekleyip vergi etkisi için 0,10 dolar düşerek düzeltilmiş EPS’i 1,60 dolar olarak açıklasın. Sorulacak sorular şunlardır: Yeniden yapılanma son yıllarda tekrar ediyor mu? Pay bazlı ödeme ortaklar açısından gerçek bir maliyet değil mi? İki rakam arasındaki fark yıllar içinde büyüyor mu?

Analist beklentisi ve sürpriz nasıl okunur?

Analist beklentisi (consensus estimate), şirketi takip eden analistlerin tahminlerinden derlenen ortalama veya medyan değerdir ve veri sağlayıcıları tarafından yayımlanır. Kazanç sürprizi (earnings surprise), açıklanan rakamla bu beklenti arasındaki farktır ve çoğunlukla yüzde olarak ifade edilir. Varsayımsal örnekte beklenti 1,50 dolar ise 1,60 dolarlık düzeltilmiş EPS yaklaşık yüzde 6,7 olumlu sürpriz anlamına gelir; aynı beklenti GAAP rakamla (1,00 dolar) karşılaştırılsaydı yaklaşık yüzde 33,3 olumsuz sapma görünürdü. Ancak beklenti düzeltilmiş temelde oluşturulmuşsa bu karşılaştırma, tanım uyumsuzluğu nedeniyle yanıltıcı olur.

Üç noktaya dikkat etmek gerekir. Birincisi, beklentinin GAAP mi düzeltilmiş temelde mi oluşturulduğu kontrol edilmeli ve karşılaştırma aynı tanımlı rakamla yapılmalıdır. İkincisi, farklı veri sağlayıcılarının beklenti rakamları kapsadıkları analistlere ve düzeltme tanımlarına göre farklılaşabilir. Üçüncüsü, fiyat tepkisi yalnızca EPS sürprizine bağlı değildir; gelir, marjlar ve yönetimin yönlendirmesi (guidance) de etkilidir. Duyuru takvimini izlemek için ABD bilanço dönemi rehberine bakabilirsiniz.

Dikkat edilecekler ve riskler

• Karşılaştırılabilirlik: Düzeltilmiş EPS şirketten şirkete farklı tanımlanır; sektör karşılaştırmalarında tanımları ayrıca okuyun.
• Tekrarlayan “tek seferlik” giderler: Her yıl görülen bir yeniden yapılanma gideri fiilen olağan bir maliyet hâline gelmiş olabilir.
• Pay bazlı ödeme: Nakit çıkışı yaratmasa da seyreltme yoluyla ortaklar için maliyet doğurur.
• Çarpan etkisi: Düzeltilmiş EPS ile hesaplanan F/K (fiyat/kazanç) oranı daha düşük görünebilir; hangi EPS’in kullanıldığını kontrol edin. Benzer mantık, ABD’de non-GAAP ölçü olarak sunulan FAVÖK (faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr; EBITDA) için de geçerlidir.
• Tek göstergeye bağlılık: EPS sürprizi, nakit akışı ve bilanço yapısıyla birlikte okunmadığında yanıltıcı olabilir.

Özetle, düzeltilmiş EPS yönetimin bakış açısını, GAAP EPS ise standart ölçüyü gösterir. İkisini uzlaştırma tablosuyla birlikte okumak ve aradaki farkın kaynağını yıllar içinde izlemek daha dengeli bir değerlendirme sağlar. Bu içerik yatırım önerisi değildir.